eyjan.is

Prófessor í HR: Ríkið gæti lent í greiðslufalli eftir tvö ár verði Icesave ekki samþykkt

Mun minni áhersla hefur verið lögð á að meta afleiðingar þess að synja Icesave-lögunum staðfestingar en á að meta kostnaðinn af því að ganga að samkomulaginu.

Þetta segir Friðrik Már Baldursson prófessor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík í grein sem birtist í Morgunblaðinu í dag. Hann segir að vel þurfi að fara yfir afleiðingar höfnunar og hugsa þær til enda. Meta þurfi áhrif á hagvöxt, atvinnu og opinber fjármál.

Friðrik segist hafa reynt að leggja mat á þetta í minnisblaði til efnahags- og skattanefndar Alþingis í desember sl. Niðurstaða hans þar sé að árlegar greiðslur vegna Icesave-samkomulagsins verði líklega 1-2% af landsframleiðslu árin 2016-2025 og að jafnaði 1,5% af landsframleiðslu þessara ára. Óvissa ríki um ýmsar forsendur í þessu mati, sérstaklega endurheimtur og tímasetningu greiðslna úr búi Landsbankans.

Friðrik bendir á að á næstu árum þurfi ríkið, sveitarfélög og opinber fyrirtæki að greiða stór erlend lán. Endurfjármagna þurfi þessar skuldir og dreifa greiðslum yfir lengri tíma. Nú kunni að vera að einhverjir aðilar, aðrir en AGS og Norðurlöndin, myndu vilja veita okkur gjaldeyrislán en slíkir lánveitendur séu ekki í augsýn nú. Ef ekki fáist ný erlend lán muni ríkið, að óbreyttu, lenda í vandræðum með erlendar greiðslur, líklega árið 2012. Stjórnvöld standi því frammi fyrir tveimur kostum: Annars vegar geti þau tekið þá ákvörðun að þau muni ekki standa skil á greiðslum af erlendum lánum takist ekki að endurfjármagna þau á þeim tíma sem er til stefnu; hins vegar geti þau reynt að afla viðbótargjaldeyris.

„Að ríkið eða aðrir opinberir aðilar gætu ekki greitt af erlendum lánum (greiðslufall) hefði afdrifaríkar afleiðingar fyrir Ísland sem fullvalda ríki og ef litið er til reynslu þjóða sem hafa farið þá leið myndi greiðslufall valda djúpri kreppu,“ skrifar Friðrik Már.

Hann segir að hægt væri að byggja upp gjaldeyrisforða landsins með miklum samdrætti á innflutningi þannig að verulegur afgangur myndaðist á viðskiptum við útlönd. Það þýddi enn frekari samdrátt í neyslu og fjárfestingu. Það myndi valda samdrætti í landsframleiðslu, auknu atvinnuleysi og auknum halla á ríkissjóði.

Friðrik Már segir að stjórnvöld í þessari stöðu myndu eflaust líta til erlendra eigna lífeyrissjóðanna, þ.e. að sjóðunum yrði gert að selja þær og skila gjaldeyrinum inn í landið. Áður en slík ákvörðun væri tekin yrði að kanna hverju væri verið að fórna og hverjar afleiðingarnar yrðu, t.d. fyrir afkomu lífeyrisþega og samskipti Íslands við önnur lönd.

„Alla þessa kosti, og eflaust fleiri, þarf að meta og bera saman við líklegan kostnað af því að samþykkja Icesave. Ákvörðun í málinu ætti að byggja á slíku mati,“ skrifar Friðrik Már Baldursson. Málið sé allt of stórt til að nokkur geti leyft sér annað.