eyjan.is

Leikdómur um Gerplu: Í túninu heima

Baltasar Kormákur segir í leikskrá að í vinnunni að Gerplu hafi leikhópurinn leitast við að nálgast þjóðararfinn í gegnum annan gamlan arf, arf áhugaleikhússins. Sýningin upphefst hins vegar í þeim árdags ljóma sem skáldsagan Gerpla og Þjóðleikhúsið urðu til. Á völlum hafa syngjandi glímukappar í miklu stuði slegið upp hvítum tjöldum og búast til að segja áhorfendum söguna af Fóstbræðrum og Gerplu. Úr einföldu tjöldunum,stöngum, ásamt nokkrum leikmunum svo sem sverðum og skjöldum skapa leikararnir ótrúlega hluti í framvindunni. Leikaðferðirnar eru þó skyldari aðferðum sjálfstæðra leikhópa (og stundum Þjóðleikhússins) á áttunda áratug liðinnar aldar en áhugaleikfélaga. Rammi Grétars Reynissonar, landið, hið mikla bjarg er rís yfir velli og iðjagrænar heysátur vekja einnig upp minningar úr sögu Þjóðleikhússins meðal annars verður manni hugsað til Sigurjóns Jóhannssonar. Það að íslenskir atvinnuleikarar bresti á með söng hvort sem er í sýningum á Shakespeare eða einhverju veigaminna er líka hluti af hefð þeirra fremur en áhugaleikfélaga. En kannski átti Baltasar bara við að íslenskt leikhús væri áhugamannaleikhús?

Það er þó ýmislegt fagmannlega gert í þessari sýningu! Myndræn sýn Baltasar á einstaka þætti flott. Flottir eru lika og kómískir búningar Helgu Stefánsdóttur. Leikmynd Grétars Reynissonar oft þannig að ég féll í stafi, sá ekki annað. Lýsing Lárusar Björnssonar lék þar stórt hlutverk. Samsöngurinn óvenju margbreytilegur. Tónlist og hljóð Gísla Galdurs Þorgeirssonar hófsöm og leikræn. Leikhópurinn studdur af þessu fólki skapaði með einföldum meðölum ýmsar oft ákaflega hnyttnar lausnir; hanar gala, hrossum er hleypt, hvalir skornir, höfuð og limir fjúka. Sérstaka eftirtekt vekur í samstilltum hópnum, Brynhildur Guðjónsdóttir, og ótrúleg lipurð hennar og fjölhæfni. Hóphreyfingar oftast myndrænar og fallegar. Skautahlaup Þormóðs Kolbrúnarskálds (Björn Thors) og Þórdísar (Ilmur Stefánsdóttir) – þó tilvitnun sé – eftirminnileg.

En um hvað fjallar sýningin? Hvaða sjónarhorn velur hópurinn sér á þessa sögu sem ég tel reyndar að sé ekki auðvelt að gera skil á leiksviði? Er eitthvað sérstakt sem þau vilja segja? Ég átti mjög erfitt með að gera mér grein fyrir því. Ekki er notuð í leikgerðinni fléttu, “montage”aðferðin sem Laxness notar í byggingu Gerplu og skapar víða sýn. (Ætti hún þó að liggja Baltasar nærri) Heldur er öðrum þræðinum reynt að byggja upp hefðbundna línulega framvindu úr uppvexti og kynnum þeirra fóstbræðra Þorgeirs Hávarssonar (Jóhannes Haukur Jóhannesson) og Þormóðs Kolbrúnarskálds(Björn Thors); hinum þræðinum ( eftir skjótan dauða Þorgeirs) línulega framvindu í sögu Þormóðs eða hvernig hann togast á milli kvenna og löngunar til að yrkja kvæði fyrir útlenda höfðingja.

Fyrir hlé tekst ágætlega með skopstælingum og stuttum atriðum að halda áhuga áhorfandans. Og eiginlega er það ótrúlegt því að samband margra leikaranna við texta Halldórs er nokkuð sérkennilegt. Óskýrmæli og röng setningaáhersla særir mann nánast. Veltengd voru hins vegar alltaf Jóhannes Haukur sem rustinn Þorgeir, Ólafía Hrönn sem Kolbrún og Ólafi Darra Ólafssyni, í ýmsum hlutverkum þó einkum sem Ólafur konungur Haraldsson, tókst að minna mann rækilega á að það var snilldar rithöfundur sem skrifaði upphaflega Gerplu.

Eftir hlé hverfur þó hrynjandi, sýningin verður á köflum langdregin og sviptingin úr spauginu yfir í einhvers konar rómantík er illskiljanleg. Sá ágæti leikari Björn Thors, sem hinn veikgeðja Þormóður Kolbrúnarskáld, sýndi marga skemmtilega hlið í spaugi og líkamlegri fimi en fór ekki nægilega vel með textann, kannski ætti hann um skeið að velja sér alvarleg viðfangsefni, sleppa öllu gamni.

Ýmsar voru, eins og áður er sagt, fallegar og skondnar myndirnar í þessari sýningu. En eina ályktunin sem ég gat dregið af öllu saman kom þegar litli torfbærinn undir hamrinum birtist í lokin undir þýða dægurlaginu “Ég er kominn heim”. Sú ályktun var bæði einföld og þjóðræknisleg: Íslensk skáld ættu ekki að vera að flækjast í útlöndum og viðra sig upp við valdsmenn heldur finna sér stað í túninu heima.

Var það ætlunin?

María Kristjánsdóttir.

Frumsýning í Þjóðleikhúsinu, Stóra svið, föstudaginn 12.febrúar, kl.20.00, á Gerplu eftir Halldór Laxness. Leikgerð: Baltasar Kormákur og Ólafur Egill Egilsson í samvinnu við leikhópinn. Leikstjórn: Baltasar Kormákur. Leikmynd: Grétar Reynisson. Búningar: Helga I.Stefánsdóttir. Tónlistarstjórn og hljóðmynd:Gísli Galdur Þorgeirsson. Leikarar: Atli Rafn Sigurðarson, Björn Thors, Brynhildur Guðjónsdóttir, Ilmur Kristjánsdóttir, Jóhannes Haukur Jóhannesson, Lilja Nótt Þórarinsdóttir, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Ólafur Darri Ólafsson, Ólafur Egill Egilsson, Sindri Birgisson og Stefán Hallur Stefánsson.