eyjan.is

Leikdómur um Hænuungana: Hvað leynist að baki steinsteypunnar?

Það stendur hús á gólfinu í Kassa Þjóðleikhússins. Ekki “stolt” hús einsog einhver stórhugamaðurinn talaði um fyrir hrun, heldur „lítillátt“ gamalt steinsteypt hús sem gæti verið einn af gömlu verkamannabústöðunum við Hringbrautina. Börkur Jónsson (hús í fullri stærð virðast honum hugleikin einsog Íslendingi sæmir) hefur rofið framhliðina á því á skemmtilegan og táknrænan hátt, og vísar um leið í það að hér er fjórði veggurinn allsráðandi. Áhorfendur fá að kíkja inn.

Múrhúðaði húsveggurinn er í raun tveir veggir sem mætast í vinkil og líkt og brotist hefði verið inn í gegnum þá af stórtækri vél. Annars vegar í íbúð aðalpersónunnar jassfíkilsins Sigurhans og konu hans Olgu, hins vegar inn á neðri hæð í kytrur þeirra feðga Carls Böhmers og Anastasiasar. Bæði rýmin ganga alveg upp í natúralískum veruleika sýningarinnar. Smekklaus snyrtimennska ríkir á heimili hjónanna, einmanalegur einfaldleiki og þrengsli hjá karlmönnunum. Rýmin gefa fá tækifæri til fallegrar kóreógrafíu (enda það varla ætlunin) en ganga vel upp fyrir allar hreyfingar og samspil milli rýma og annarra íbúða. Það er saggi í hornum og veggir þunnir. Hér ættu ekki neinir leyndardómar að geta þrifist?

En andrúmsloftið er fullt grunsemda og leyndardómsfullt í þessu verki Braga Ólafssonar þar sem velt er upp spurningum um sekt og sakleysi. Alveg frá byrjun þegar hann lætur Sigurhans boða til aukafundar í húsfélaginu, stefna íbúum inn í stofu til sín vegna þess að nokkrir kjúklingar á tilboðsverði hafa horfið úr frystikistunni hans í kjallaranum! Sigurhans grunar ákveðna íbúa hússins. Spurningin sem hann ætlar að bera upp á fundinum sem á að afhjúpa þá grunuðu kemst hins vegar ekki á dagskrá fyrr en undir lok verksins. Framvindan, ætlan Sigurhans er stöðugt að engu gerð með símhringingum, óvæntum atburðum, kynningu á íbúunum, afhjúpun. Þeir eru gerðir grunsamlegir í augum áhorfandans, allir leyna þeir einhverju, sekir um margt bæði illt og gott. Bygging verksins ekki hefðbundin, þöglir atburðir og samtöl eiga sér stað samhliða í báðum íbúðunum og í þessari sýningu að baki gluggatjalda á efstu hæð. Ekki er lagt upp úr stígandi, jafnvel má segja að á kankvísan hátt sé gert grín að henni en hápunktur kemur í lokin, stór glæpur framinn. Samtölin eru vel skrifuð og eðlilega, þar sem Bragi á í hlut, ísmeygilega fyndin. Vísanir eru í allar áttir. Í annan skáldskap, út í íslenskt samfélag og alþjóðasamfélagið. Þetta sambýlishús er ekki eyja. Hvunndagur þar, smámunir hans, standa fyrir stærri hluti. Persónusköpun í sumum tilfellum alveg frábær, aðrar persónur fá minna pláss, minna að moða úr.

Leikstjórinn Stefán Jónsson leggur áherslu á það smáa, hversdagslega og gamanið fremur en á andrúmsloft grunsemdanna. Jassfíkillinn, Sigurhans, er í meðförum Eggerts Þorleifssonar, heldur lítilmótlegur maður, sneyddur öllum sans fyrir tónlist og sambýlismönnum. Kona hans, Olga, leikin af Ragnheiði Steindórsdóttur, er eina „venjulega“ manneskjan í húsinu það er að segja sú eina sem af einhverjum ástæðum fær ekki neina kómíska drætti en er kannski m.a. þess vegna þægileg vel sköpuð andstæða við makann sem er stundum látinn teygja of mikið á farsakenndum smáatriðum og drykkjuskap. Það er algjör óþarfi, Eggert þarf ekki að reyna svona mikið á sig til að fá fólk til að hlæja allajafnan. Og gerir það líka hér þegar teygjuatriðum sleppir. Vigdís Hrefna Pálsdóttir er ein af okkar efnilegri ungu leikkonum. Hún er í hlutverki dópistans Lillýjar sem er nýbúin að missa pabba sinn og lýsir í senn, grunsamlegri og barnslegri stúlku með sterkt aðdráttarafl fyrir karlana í húsinu. Senan milli hennar og Anastasiusar er hins vegar fáránleg í lögn sinni, vinnur gegn andrúmslofti textans og afhjúpar enn einu sinni ríkjandi karllæga sýn leikhússins á fallegar ungar konur. Samleikur hins unga, varkára Anastasiusar (Friðrik Friðriksson) og dularfulla rumsins föður hans Carls (Pálmi Gestsson) er ákaflega góður. Friðrik nær á skemmtilegan hátt að virka meinleysislegur en þó til alls vís. Leikur Pálma í hlutverki Carls er svo kapituli útaf fyrir sig. Honum tekst af mikilli kunnáttu að skapa persónu sem er í senn brjóstumkennanleg og hlægileg. Það gerir hann með því að leika hana af fullkominni alvöru, ofurselja hana aldrei spauginu. Hann á hér stórleik líkt og Kristbjörg Kjeld í hlutverki Elínar, eldri konunnar á efri hæðinni. Sú svolítið heyrnadaufa, gleymna kona ilmar af fínlegu framandi umhverfi. Og fínlegt gamansamt sjónarhorn leikkonunar á persónuna stækkar mennsku hennar og gleði og öll rímar hún einhvern veginn fullkomlega við texta skáldsins.

Stefán Jónsson hefur í samvinnunni við leikarana náð ákaflega góðum árangri og einkar gleðilegt að sjá að hann hefur sett saman hóp sinn í réttum aldri og fengið aftur til liðs við Þjóðleikhúsið fólk sem maður hefur saknað. Ekki er ég sérstaklega hrifin af natúralisma eða á auðvelt með að staðsetja skáldskap Braga Ólafssonar akkúrat þar, en ég skemmti mér ákaflega vel yfir orðsins og leikaranna list, grét jafnvel næstum af hlátri. Enn einu sinni sannast það að þegar þeir sem kunna að smíða með orðum, skáldin, skrifa fyrir leiksviðið þá fyrst fá leikarar og leikstjórar öruggt rými fyrir sinn eigin og sérstaka skáldskap.

María Kristjánsdóttir

Hænuungarnir. Minningar frá Karhula eftir Braga Ólafsson. Frumsýnt í Kassanum, Þjóðleikhúsinu, laugardaginn, 27.febrúar, 2010,kl.20.00. Leikstjóri:Stefán Jónsson. Leikmynd: Börkur Jónsson. Búningar: Ríkey Kristjánsdóttir. Lýsing: Halldór Örn Óskarsson. Leikendur: Eggert Þorleifsson, Friðrik Friðriksson, Kristbjörg Kjeld, Pálmi Gestsson, Ragnheiður Steindórsdóttir,Vigdís Hrefna Pálsdóttir.