Úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar í gær um Icesave-lögin eru miklu afdráttarlausari en menn áttu von á. Hvarflaði þó ekki að nokkrum manni að þau yrðu ekki skýr. Það er sá mikli fjöldi kjósenda sem segir nei, um 93%, sem sérstaka athygli vekur, en ekki síður hve fáir kjósendur skila auðu, um eða innan við 5%. Búist hafði verið við því að margir stuðningsmenn stjórnarflokkanna mundu skila auðu, en hvatning í þá veru kom frá málsmetandi mönnum í stuðningsmannaliði ríkisstjórnarinnar.
Þá verður kosningaþátttakan, sem er um 55-60%, að teljast mjög góð í ljósi allra aðstæðna, ekki síst eftir yfirlýsingu Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra að atkvæðagreiðslan væri markleysa og tilgangslaust að mæta á kjörstað.
Úrslitin verða að teljast persónulegur og pólitískur sigur fyrir forseta Íslands, Ólaf Ragnar Grímsson, sem tók mikla áhættu þegar hann synjaði Icesave-lögunum staðfestingar í byrjun janúar og uppskar harðan áfellisdóm og óvild frá samherjum og vinum til margra áratuga.
Í sögulegu tilliti er þjóðaratkvæðagreiðslan merkisviðburður. Þetta er í fyrsta sinn frá stofnun lýðveldis á Íslandi að þjóðin fær tækifæri til að greiða atkvæði um lög sem Alþingi hefur samþykkt og fella þau. Í fyrra skiptið sem synjunarvaldi forseta var beitt, árið 2004, afnam Alþingi hin umdeildu fjölmiðlalög og gerði atkvæðagreiðsluna þannig óþarfa. Núverandi ríkisstjórn vildi fara þá leið í Icesave-málinu en hafði ekki þingstyrk til þess.
Ljóst er að ríkisstjórnin er veikari og valtari í sessi eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna en fyrir hana. Ummæli Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra um að nú verði Icesave-málið klárað með stjórnarandstöðunni eða án hennar þykja til marks um fljótfærni og óraunsæi. Viðsemjendur Íslendinga, Bretar og Hollendingar, hafa sett það sem skilyrði að eining ríki um þann samning sem gerður verði og ólíklegt er að þeir ljái máls á nýju samningaferli sem felur í sér að stjórnarandstaðan spili ekki með. Þá blasir við sama óvissan og áður um afstöðu manna innan stjórnarflokkanna til nýs Icesave-samnings.
Ummæli Bjarna Benediktssonar formanns Sjálfstæðisflokksins í kvöld, þegar fyrstu tölur lágu fyrir, hafa vakið spurningar um hvað stjórnarandstaðan hyggist nú fyrir, en ljóst er að pólitísk staða hennar gagnvart ríkisstjórninni hefur styrkst til muna. Sama má segja um svokallaðan Ögmundararm í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem styrkst hefur gagnvart Steingrímsarminum.
Bjarni sagði efnislega að úrslitin fælu í sér að nú væri staðan breytt og ekki væri hægt að halda áfram samningaviðræðum fyrr en Alþingi hefði rætt málið. Sjónvarpsáhorfendur tóku eftir því að Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra var brugðið við þessi orð. Hún túlkaði þau sem svo að verið væri að segja að Icesave-málið gæti nú beðið í stað þess að leysa ætti það strax í næstu viku. Ekki er líklegt að Bjarni sé að boða það eitt að stuttar utandagskrárumræður verði um Icesace á Alþingi eftir helgina. Líklegra er að hann vilji með einhverjum hætti marka samninganefndinni umboð með nýjum hætti, hugsanlega frá Alþingi.
Þó að Jóhanna og Steingrímur hafi sagt að úrslitin hafi engin áhrif á stjórnarsamstarfið er ekki hægt að horfa framhjá því að stjórnin hefur aldrei verið jafn veik og nú. Kosningaþátttakan ein felur í sér svo eindregna höfnun á boðskap forsætisráðherra um að þjóðaratkvæðagreiðslan sé markleysa að óhjákvæmilegt er að kröfur komi fram um afsögn Jóhönnu Sigurðardóttur og raunar einnig Steingríms J. Sigfússonar sem stýrt hefur Icesave-málinu fyrir ríkisstjórnina. Á móti því vinnur fyrst og fremst að ekki blasir við hvernig ríkisstjórn ætti að taka við, því samherja í Icesave-málinu greinir á um ýmis stór mál, ekki síst hvað varðar uppbyggingu í atvinnulífinu.
Eftir sögulega þjóðaratkvæðagreiðslu ríkir óvissa um næstu skref í Icesave-málinu og óvissa einkennir stjórnmálin hér á landi almennt. Ástandið í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar er hins vegar svo svart að ekki verður lengur beðið stórra og stefnumarkandi ákvarðana þar sem horft er fram veginn.
