Upphaflegur höfuðstóll gengistryggðu lánanna á að gilda og ekki er heimilt að bæta við vöxtum eða verðtryggingu eftir á nema Hæstiréttur felli um það sérstakan dóm. Þetta er álit Magnúsar Thoroddsen, fyrrverandi forseta Hæstaréttar, sem sagði á Rás 2 með miklum ólíkindum að bankar og fjármálastofnanir hafi veitt lán í árafjölda sem augljóslega hafi verið ólögleg.
„Í fyrsta lagi kom ekkert á óvart á að gengistryggingarákavæði voru dæmd ógild og ólögleg, vegna þess að það kom skýrt fram í lagafrumvarpi um vexti og verðtryggingu á sínum tíma, að það átti að fella niður heimild um að gengistryggja lán. Það sem meira er, þegar málið var til meðferðar á þingi komu fram athugasemdir frá bönkum og verðbréfafyrirtækjum gegn því að fella gengistryggingu niður, en það var ekki hlustað að þær athugaasemdir og lögin samþykkt þannig,“ sagði Magnús, sem telur ábyrgðina liggja hjá bönkunum en ekki almenningi.
„Þetta er með miklum ólíkindum, vegna þess að það er grundvallarregla í lögfræði að menn verða að þekkja og fara eftir þeim lögum sem þeir starfa á. Forstöðumenn verða að þekkja út í hörgul þau lög sem þeir starfa á.“
Lánastofnanir verða að fara í mál til að fá breytta vexti
„Rökrétt niðurstaða í mínum huga er að upphaflegi höfuðstóllinn gildi. Það má ekki hækka hann eftir gengi gjaldmiðla og þeir vextir eiga að gilda áfram nema því aðeins að Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að það eigi að beita einhverjum öðrum vöxtum. Þá verða fjármálafyrirtæki að fara í mál. Alþingi og ríkissjtórn geta ekki gert það,“ sagði Magnús.
Hann sagði að lántakendur væru nú í þeirri stöðu að geta mótmælt og eina leið bankanna væri þá að höfða mál.
„Þá er spurningin þessi: Er hægt að víkja þessum ákvæðum um vexti til hliðar? Og þegar það er athugað þá verður að byggja á samningalögum,“ sagði hann og rifjaði upp að lög um samningsgerð og ógildingu samninga væru upphaflega frá 1936, en var svo breytt 1986 og aftur 1995, eftir að Ísland gerðist aðili að EES-samningnum. Með breytingum 1986 varð heimilt að víkja samningi til hliðar eða breyta vegna atvika sem síðar koma til, sem í þessu tilviki gæti verið breytingar sem síðar urðu.
„En það dugar bönkum og lánastofnunum að mínu viti ekki ekki, vegna þess að í þeirri viðbótargrein sem tekin var upp árið 1995, eftir aðild að EES, þá sagði að ekki skuli taka tillit til atvika sem síðar koma til ef það kemur neytanda í óhag. Og þarna er lántaki neytandinn,“ sagði Magnús. Hann benti jafnframt á ábyrgð lánafyrirtækja, sem hefðu samið samningana án þess að lántakendur hefðu haft neitt um þá að segja.
„Menn verða að gera sér grein fyrir því að lánastofnanir eru hinir sterku aðilar í samningum. Á þeirra vegum er sérþekkingin. Þeir settu samingsskimálanna og lánaskilyrði, en ekki lántakinn. Hann varð annað hvort ganga að þeim skilmálum eða það varð ekkert af samingum.“
Varðandi það hvort bankarnir geti beitt fyrir sig sanngirnissjónarmiðum, í því skyni að fá verðbætur eða hærri vextir á lánin, sagði Magnús einfaldlega:
„Það á að dæma eftir lögunum.“
