eyjan.is

Sveinn Óskar hjólar í Seðlabankann. Fjöl- mörgum spurningum ósvarað

Sveinn vill skýr svör frá Seðlabanka Íslands

Mörgu er ósvarað enn um störf og aðgerðir Seðlabanka Íslands á undanförnum misserum og svo virðist sem bankinn sýni því engan áhuga að svara gagnrýnisröddum. Í það minnsta bregður viðskiptafræðingurinn Sveinn Óskar Sigurðsson á það ráð að birta áleitnar spurningar við ýmsu þar á bæ í opnu bréfi í Morgunblaðinu í dag.

Sveinn Óskar hefur verið óþreytandi að benda á ýmislegt sem miður hefur farið í aðdraganda og kjölfar bankahrunsins 2008. Með tilvitnun í tímaritið Fjármálastöðugleika frá árinu 2008 hefur Sveinn óskað frekari upplýsinga um margt undarlegt er þar kemur fram en fær engin svör.

Spurningar Sveins:

1) Þegar sagt er í töflu 1 bls. 8: Bankarnir eru sjálfir vel varðir fyrir lækkun gengis en hluti lánþega þeirra lítt eða ekki varinn fyrir sveiflum í gengi. Hvað er átt við með þessu? Er átt við að bankar, undir eftirliti Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands auk samvinnu þessara stofnanna á þessu sviði, hafi sett viðskiptavini sína í mikla áhættu og hér bent á það í riti Seðlabanka Íslands, eins eftirlitsaðilans?

2) Á bls. 5 segir m.a.: Aukin gjaldmiðlaáhætta heimila og fyrirtækja sem ekki hafa gjaldeyristekjur er umhugsunarefni sem og aukin hlutdeild útlána til skuldsettra eignarhaldsfélaga. Engu að síður er það svo að gengisbundnar skuldir heimila eru ekki nema lítill hluti heildarskulda þeirra og miklum meiri hluta gengisbundinna lána bankanna hefur verið veitt til lánþega sem hafa töluverðar eða miklar tekjur í erlendum gjaldeyri. Lánþegar verða því síður fyrir skakkaföllum af völdum lækkunar á gengi krónunnar. Þeir sem ekki njóta slíkra tekna verða verr settir en áður. Hér er þess getið að lítill hluti þeirra sem taka lán af þessu tagi hafi tekjur í krónum, fremur lánað til aðila með tekjur í erlendri mynt. Hvaða gögn hafði Seðlabanki Íslands til hliðsjónar þegar þessi fullyrðing var rituð í heftið Fjármálastöðugleiki?

3) Á bls. 19 segir m.a.: Eftir að hækkandi áhættuálag leiddi til þess að bankarnir urðu ósamkeppnishæfir við Íbúðalánasjóð á markaði fyrir verðtryggð íbúðarveðlán beindu þeir eftirspurninni í vaxandi mæli að gengistryggðum útlánum.«Með vísan í ný lög um Seðlabanka Íslands nr. 36/2001 og lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 var ætlun löggjafans að koma í veg fyrir gengisbundin útlán banka, svo styðja mætti við peningamálastefnu Seðlabanka Íslands, þ.e. gengisbundin lán eins þau og tíðkuðust fyrir gildistöku laga nr. 38/2001. Getur þú skýrt út bæði afstöðu Seðlabanka Íslands með vísan í fjölmargar umsagnir til Alþingis frá setningu laga nr. 38/2001 vegna tíðrar umfjöllunar um breytingu á þeim og þann skilning sem hafður er uppi í því hefti Fjármálastöðugleika sem hér er vísað í (4. rit, 8. maí 2008)? Var ekki einmitt markmiðið að gengisbundin lán væru ekki heimil af því tagi sem lýst er í heftinu Fjármálastöðugleiki svo tryggja mætti fjármálastöðugleika svo draga mætti fyrr úr verðbólgu en raunin varð og þannig stuðla að lækkun stýrivaxta?

4) Á bls. 21 segir m.a.: Vaxtahækkunin ásamt hækkun húsnæðisverðs leiddi hins vegar til þess að húsnæðiskaupmáttur heimilanna skrapp verulega saman á sl. ári. Áhrifa þess gætti þó lítið fyrr en undir lok árs, þegar hækkun húsnæðisverðs stöðvaðist. Viðbrögð heimilanna og lánveitenda þeirra við hækkun innlendra vaxta var að auka lántöku í erlendum gjaldmiðlum (sjá rammagrein 2). Með því að beina lánsfjáreftirspurn í gengistryggð lán var skammtímagreiðslubyrði haldið í skefjum á kostnað aukinnar gjaldmiðlaáhættu. Eftir stendur efnahagsreikningur sem er viðkvæmari fyrir gengislækkun en áður, eins og mörg heimili hafa væntanlega fundið fyrir að undanförnu. Hefði ekki verið réttari skilningur, m.a. með vísan í lög nr. 38/2001, Seðlabanka Íslands að það hafi einmitt verið veikleiki efnahagsreiknings bankanna sem um var að tefla í þessu efni en ekki heimilanna? Reka má stoðir undir að ef lánað væri í erlendri mynt með þeim skilningi sem lýst er í hefti Fjármálastöðugleika Seðlabanka Íslands væri í raun verið að fara gegn peningamálastefnu bankans sem og raunin varð og átti að koma í veg fyrir með áréttingu þessa efnis í lögum nr. 38/2001. Gæti þetta ekki hafa (með vísan í rammagrein 2 að 23% af útlánum banka hafi verið af þessum toga sem ekki má teljast lítið) einmitt valdið því að almenningur með laun í krónum hafi stöðugt þurft að selja krónur (veikja gengi lögeyris Íslands), kaupa erlendan gjaldmiðil og þannig unnið gegn fjármálastöðugleika sem koma átti í veg fyrir með lögum nr. 38/2001? Telur Seðlabanki Íslands og þú sem ábyrgðarmaður á útgáfunni sem formaður ritnefndar ekki að það hafi einmitt átt að vera fjármálafyrirtækið sem gengistryggja átti eign sína með kaup á mynt með framvirkum samningum til tryggingar að krónan myndi veikjast? Má ekki ætla að slíkt fyrirkomulag væri bæði eðlilegt og í samfellu við peningamálastefnu Seðlabanka Íslands og í átt að fjármálastöðugleika í anda laga nr. 38/2001 sem og ítrekaðar ábendingar Seðlabankans um þetta efni? Hér með er vinsamlegast óskað svara með vísan í stjórnsýslulög nr. 37/1993 ásamt síðari breytingum og lög nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands ásamt síðari breytingum. Með þessu erindi er óskað formlegra svara frá Seðlabanka Íslands á framangreindu enda um gríðarlega hagsmuni að ræða fyrir íslenskan efnahag og ekki síður íslenskar fjölskyldur.