eyjan.is

Svamlað um í feigðarósi. Ritdómur um Götumálara Þórarins Leifssonar

„Stundum fannst mér ég vera að lesa teiknimyndasögu, svo lifandi voru lýsingar,“ segir í ritdómnum.

„Þórarinn Leifsson var að vissu leyti flugumaður í stétt heimilislausra sem margir hverjir áttu aldrei séns í lífinu meðan hann vissi alltaf að ef allt færi á versta veg gæti hann sett skottið milli lappanna og lúskrast heim til Íslands,“ segir Eiríkur Stephensen í bráðskemmtilegum ritdómi um óvenjulega bók:

———-

Þegar ég var um tvítugt uppúr miðjum 9. áratug síðustu aldar var vinsælt meðal jafnaldra minna að taka sér frí frá námi og upplifa eitthvað huggulegt og heilbrigt í útlöndum. Sumir kusu að ferðast um Evrópu með interrail-kort frá mömmu í rassvasanum, aðrir vildu hafa eitthvað sérstakt fyrir stafni: beygja ítalskar sagnir með austurrískum ellilífeyrisþegum í Flórens, passa börn fyrir velstæða Fransmenn eða sópa gólf í bakaríi í Umeå.

Þórarinn Leifsson ákvað hinsvegar að freista ógæfunnar og gerðist betlari í Marokkó. Hann rekur þessa vægast sagt ótrúlegu sögu í bók sinni Götumálaranum sem Forlagið gefur út fyrir þessi jól. Þetta er andhetjusaga af ungum manni sem ákveður að gefa skít í lífið á Íslandi og heldur á vit algerrar óvissu í útlöndum þar sem hann gerist flækingur.

Þótt ekki sé fjölyrt um það er nokkuð ljóst að Þórarinn hefur verið ekki bara fullsaddur á íslensku samfélagi og sínu nánasta umhverfi heldur sjálfum sér líka og þrátt fyrir oft á tíðum fjörlega atburðarás hvílir einhver örvænting og tilgangsleysi yfir sögunni.

Þórarinn þreytir lesendur ekki með löngum formála heldur dembir sér beint að efninu þar sem hann er handtekinn í Ronda í Andalúsíu og losnar úr haldi lögreglunnar með því að teikna mynd af lögregluforingjanum því til sönnunar að hann sé myndlistarmaður. Hann er leystur út með lestarmiða til Sevilla en þar kemst hann í kynni við götumálara og áttar sig á að hann getur vel unnið fyrir sér sem slíkur enda frábær teiknari.

Eiríkur Stephensen

Sú atburðarás sem fer í gang eftir að hann kynnist götumálurunum er með hreinum ólíkindum og hann flækist úr einu helvítinu í annað, milli Andalúsíu og Marokkó, í slagtogi við vægast sagt ógæfulega karaktera. Það er dópað og drukkið, málað, betlað og ruplað og Þórarinn og félagar þurfa að kljást við allskyns (annan) óþjóðalýð, oftast í tengslum við kaup á eiturlyfjum og ekki laust við að hann rati þar í verulegan háska oft á tíðum. En hann kemst þó alltaf heill útúr þessum viðskiptum ekki síst vegna þess að hann er gæddur hæfilegri blöndu af naívisma og skynsemi.

Hann virðist t.d. alltaf vita undir hvaða kringumstæðum borgi sig alls ekki að vera undir áhrifum vímuefna(!) þótt aðrir í kringum hann séu djúpt sokknir í ruglið. Hann gerir sér líka grein fyrir því að þessi lífsstíll er kannski ekki beinlínis uppbyggilegur og stendur sig að því oftar en einu sinni að velta fyrir sér tilgangs- og stefnuleysi þessa betlaralífs.

Eftir nokkurra mánaða flæking um framandi slóðir (ekki aðeins í landfræðilegum skilningi) fer smám saman að fjara undan þessu ævintýri. Í þjóðsagnakenndri senu í Atlasfjöllum Marokkó verður drengurinn, gallsúr af næringarskorti og kulda, fyrir hálfgerðri vitrun og þar er tvímælalaust vendipunktur frásagnarinnar og von glæðist um að hann nái áttum (sem ég var orðinn verulega smeykur um að hann myndi ekki gera).

Þórarinn er mikill húmoristi og hefur gott vald á stíl, tungu og framvindu og stundum fannst mér ég vera að lesa teiknimyndasögu, svo lifandi voru lýsingar hans á persónum, atburðum og umhverfi. Hann laumar stundum að bröndurum næstum því án þess að maður taki eftir því („Betl reyndi mjög á þolinmæðina og þess vegna voru það oft þýskir flakkarar sem entust best.“) Líkingamál er lifandi og oft frumlegt og kryddar söguna skemmtilega.

Hver kafli á sína einkennisteikningu þar sem Þórarinn dregur upp atburð úr kaflanum og styðja myndirnar einstaklega vel við stemmninguna. Saman mynda teikningarnar nokkurskonar helgimyndasafn þar sem píslarsaga hins unga pönkara frá Íslandi er rakin.

Bókin er tileinkuð þeim sem ekki rötuðu heim og auðvitað var Þórarinn að vissu leyti flugumaður í þessari stétt heimilislausra sem margir hverjir áttu aldrei séns í lífinu meðan hann vissi alltaf að ef allt færi á versta veg gæti hann sett skottið milli lappanna og lúskrast heim til Íslands. Það kom svo á daginn að móðir Þórarins og systir höfðu önnur plön fyrir hann en að bera beinin með heróínsprautu í handleggnum í yfirgefnum skúr í myrkviðum Andalúsíu.

Það var helst í téðum köflum þar sem ferðalag móður og systur Þórarins er rakið sem mér fannst tengingin rofna, það hægðist á tempóinu og mér fannst einhvern veginn ekki virka að kalla þær Móðurina og Systurina miðað við hvað sagan er persónuleg að öðru leyti.

Þegar öllu er á botninn hvolft er þessi saga þroskasaga eða allavega hluti af lengri þroskasögu sem kannski er ólokið. Naívisminn eldist af Þórarni og hann fer að átta sig á að flökkulífið er kannski ekki alveg jafnheillandi og honum hafði virst í fyrstu (það er t.d. ekki mikil bóhemska í því að þurfa alltaf að fara heim klukkan 10 á kvöldin vegna þess að annars kemur maður að lokuðu farfuglaheimilinu).

Uppgjörið er einlægt og þegar bókinni lýkur er manni ljóst að  þessi maður sem lífsóánægjan rak af stað út í óvissuna er búinn að sætta sig að einhverju leyti við hinn borgaralega lífstíðardóm sem fylgir því að búa í hinum vestræna heimi (án þess þó að bóheminn hafi verið drepinn algerlega). Hann hefur líka sæst við fortíðina og fjölskylduna en umfram allt hefur hann sæst við sjálfan sig.

Eiríkur Stephensen