eyjan.is

Að elskast á Álafossteppi inni í dal. Valeyrarvalsinn eftir Guðmund Andra

„Tregatilfinningin vaknar og brýst um djúpt í maganum á manni við lestur þessarar bókar,“ segir Brynhildur.

„Ég mæli með því að fólk gefi sjálfu sér þessa bók í jólagjöf, geri sér upp bráðakveisu á annan í jólum, sleppi fjölskylduboðinu og fylli magann í staðinn af valeyrskum trega,“ segir Brynhildur Ólafssdóttir í dómi um Valeyrarvalsinn eftir Guðmund Andra Thorsson.

———-

Ef nota ætti aðeins eitt orð til að lýsa Valeyrarvalsi Guðmundar Andra Thorssonar, þá væri það orðið tregafullt. Þetta er falleg bók út í gegn, lágstemmd, ljúfsár og full af trega. Og einmitt út af tregatilfinningunni sem vaknar og brýst um djúpt í maganum á manni við lestur þessarar bókar, þá ætti að gefa sér tíma til að lesa hana. Helst í einum eða tveimur skömmtum, einn á afviknum stað, svo hægt sé að næra tilfinninguna og njóta hennar.

Í stuttu máli segir bókin frá lífi og ástum íbúanna í hinu ímyndaða en dæmigerða íslenska þorpi Valeyri. Sagan er öll sögð út frá einu sumarsíðdegi, skömmu eftir hrun og útgangspunkturinn er hjólaferð hinnar aðfluttu Kötu í gegnum þorpið. Sögur annarra persóna bókarinnar eru sagðar út frá athöfnum þeirra og staðsetningu þegar þær sjá Kötu hjóla um þorpið á bláa kjólnum sínum. Yfir svífur svo hin alsjáandi vitund berklaskáldsins Gunnars.

Í hverjum kafla er sagt frá einni persónu eða fjölskyldu og smám saman skýrist og lifnar saga þorpsins og tengsl íbúanna, sem hafa elskað og misst, gifst og skilið, eignast börn og vini, dáið á voveiflegan hátt, flutt suður og heim aftur og farið misvel út úr hruninu, eins og gengur. Margvíslegir þræðir spinnast í gegnum bókina og fléttast sundur og saman og undirliggjandi er allur þessi tregi sem liggur einna helst í glötuðum tækifærum, glataðri vináttu en um fram allt, glötuðum ástum.

Þrátt fyrir að hver persóna bókarinnar fái ekki mikið pláss er persónusköpunin ótrúlega sterk. Manni finnst eins og hver og einn þorpsbúi gæti haldið uppi heilli bók og mann langar til að vita svo miklu meira. Guðmundur Andri kann hins vegar þá list að láta lesandann hafa nóg til að halda honum forvitnum og við efnið en ekki svo mikið að það drepi ímyndunaraflið.

Mismunandi endurtekningastef eru notuð til að lýsa bæði sögusviðinu og sögupersónunum og draga fram einkenni þeirra. Einn segir endurtekið við sjálfan sig „ég má alveg…“, annar byrjar allar setningar á „maður“ og alls konar „svif“ og „föll“ fylgja þeim þriðja. Þessar endurtekningar lýsa ekki bara persónunum heldur líka lífinu í þorpinu og skapa hægláta stemningu þar sem ekkert gerist á meðan svo ótal margt gerist.

Þá er ótalið hversu vel er skrifað og myndmálið fallegt. Konur fá ekki sofið, í stað þess að geta ekki sofið og þorpsbúar virðast allir, á einum eða öðrum tímapunkti í lífi sínu, hafa elskast á Álafossteppi í íslensku fánalitunum inni í dal.

Ég verð að viðurkenna að ég varð jólastússinu að bráð þessa aðventu og las Valeyrarvalsinn því á hlaupum og í smáskömmtum. Þessi bók á meira skilið enda langar mig til að lesa hana aftur, í betra tómi, hægt og án allra truflana. Þetta er góð lesning sem þarf að smjatta á. Ég mæli með því að fólk gefi sjálfu sér þessa bók í jólagjöf, geri sér upp bráðakveisu á annan í jólum, sleppi fjölskylduboðinu og fylli magann í staðinn af valeyrskum trega.

Brynhildur Ólafsdóttir