eyjan.is

Þetta er alvöru ævisaga. Fimm stjörnu bók um Jakob Frímann Magnússson

Jack Magnet á sér mörg gervi.

Í einkalífinu og á þeim fjölbreytilega starfsvettvangi sem Jakob hefur valið sér hefur hann augastað á framtíðinni og möguleikum hennar. Það er eitthvað verulega sjarmerandi og uppbyggilegt við slíkt hugarfar um leið og það er fremur ógnvænlegt að manni þyki það eftirtektarvert, segir Jón Knútur Ásmundsson í dómi um Með sumt á hreinu, ævisögu Jakobs Frímanns Magnússonar, eftir Þórunni Erlu Valdimarsdóttur.

———-

Poppbókmenntir, eða öllu heldur popparabókmenntir, geta verið formúlukenndar. Hetjan elst upp í fátækt, oft í smábæ, flytur í borgina, harkar um tíma, slær í gegn og svo tekur við tímabil hinnar heilögu þrennu rokksins eða „sex, drugs and rock and roll“, hetjan týnir sjálfri sér, flytur til Nepal (allavega austur eftir) og finnur sig aftur. End of story.

Sagan um Jakob Frímann fellur þó ekki undir formúluna og þetta er engin venjuleg popparabók, enda viðfangsefnið enginn venjulegur poppari . Jack Magnet á sér nefnilega „mörg gervi“ eins og stendur á kápu bókarinnar. Hann hefur verið poppari og skemmtikraftur, stjórnmálamaður, diplómat, embættismaður og athafnaskáld.

Hann elst engu að síður upp í smábæ (Akureyri) en ekki í fátækt og þaðan af síður finnur hann sjálfan sig í Nepal. Hann þekkir harkið og það eru ótal svall- og kvennafarssögur í bókinni. Þær eru vissulega ekki vitnisburður um þjakandi hógværð söguhetjunnar en allt slíkt er fyrirgefið þar sem þær eru sagðar af miklum húmor og sumar hverjar einfaldlega ógeðslega fyndnar eins og sagan af Adda rokk sem Jakob spilar með á balli austur á fjörðum:

„Í miðju gítarsólói finnur hann að ólgan í maganum er að magnast verulega. Í stað þess að hætta leik og bregða sér afsíðis lét kappinn sem ekkert væri, þrusaðist í gegnum gítarsólóið, enn á hnjánum með hæla nemandi við hnakka og missir ekki út tón þegar gjörvallur kvöldmaturinn gýs upp úr honum yfir sviðið og þá sem fremstir stóðu .“ (bls. 43) Þeir sem hafa einhvern tímann verið í samneyti við poppara baksviðs í hléi á dansleik þekkja svona ýktar bransasögur en þær eru sjaldan svona vel sagðar.

Þetta er samt ekki bransabók. Þetta er alvöru ævisaga þar sem reynt er skilja söguhetjuna og útskýra hvers vegna hún er eins og hún er. Margar blaðsíður eru notaðar til að lýsa frá hvernig fólki söguhetjan kemur og uppvextinum hjá ömmu og afa á Akureyri. Það má vel vera að einhverjir lesendur renni hratt yfir þessa kafla og dembi sér strax í svall- og harksögurnar en sjálfur hafði ég eiginlega mest gaman lestri þessa hluta því hann skýrir ýmislegt í fari söguhetjunnar, um leið og þetta er forvitnileg saga af lífi kaupfélagsstjórahjóna í smábæ. Það segir sig sjálft að maður eins og Jakob, sem ekur bíl afa síns níu ára gamall án þess að vera stöðvaður af lögreglu (hún vinkar honum), tekur boð og bönn ekkert alltof hátíðlega. Fyrir svona mann hlýtur fátt að vera ómögulegt eða óhugsandi.

Þá segir Jakob af mikilli hreinskilni af því hvernig var að alast upp á „alkóhólistaheimili“ eins og stundum er sagt en móðir hans dó langt fyrir aldur fram vegna ofdrykkju. Þekkt einkenni á börnum alkóhólista er að þau verða einskonar „bjargvættir“ innan heimilisins og taka á sig skyldur og ábyrgð sem hæfa fremur fullorðnum. Rassvasasálfræðin segir manni að svona fólk kunni ekki að segja nei og miðað við resúmei JFM má líklega fullyrða að hann tilheyri hópi „já-fólksins“ svokallaða.

Mikið er gert úr þeim mörgu hlutverkum sem söguhetjan hefur sinnt í gegnum tíðina og flest fá þau sinn kafla. Tónlistarferill Jakobs liggur þó sem rauður þráður í gegnum bókina enda margar stórar ákvarðanir í lífi hans teknar svo sá ferill megi verða sem mestur. Þannig liggja leiðir hans snemma til London og síðar Los Angeles þar sem Jakob spilar með og kynnist meiriháttar hetjum úr annálum rokksins svo sem eins og bassagoðsögninni Jaco Pastorious úr Weather Report sem Jakob segir frá „tjillandi“ við sundlaugina á heimili hans og Önnu Björnsdóttur í L.A. eins og ekkert sé sjálfsagðara!

Ein klausa í bókinni segir síðan afar margt um (tónlistar)manninn Jakob og lífssýn hans:

„Eftir áratuga einstaka grósku í músíksögunni finnst mér að eftir 1980 hafi sáralítið nýtt gerst… Sprengikrafturinn sem leystist úr læðingi við menningarblöndun ólíkra þjóða var mikill aflvaki breytinga, og síðan þróun í tækni hljóðfæra, raf- og síðar tölvuvæðingin. En þegar þessar tvær stóru forsendur framþróunar voru ekki lengur fyrir hendi hættu stóru gosin.“ (bls. 358) Þetta segir Jakob og notar tímamótaverkið „Bitches Brew“ (1970) með Miles Davis sem dæmi um ein af þessum ótrúlegu eldsumbrotum í tónlistarsögunni.

Þetta kann að hljóma eins og raus í rúmlega miðaldra manni sem finnst að heimur fari versnandi. Maður þarf hins vegar ekki að velta þessu lengi fyrir sér til að komast að þeirri niðurstöðu að þetta er auðvitað hárrétt hjá manninum. Retrómanían sem tröllriðið hefur íslenskum vinsældalistum undanfarin ár, með Mugison og Memfismafíuna í fararbroddi, segir okkur ansi mikið um stöðu dægurtónlistar. Þótt hún sé góð ætti að vera ljóst að við erum önnum kafin við að endurvinna hana aftur og aftur. Svona eins og mjólkurfernur.

Svona framfarahugsun er eflaust dæmigerð fyrir kynslóðina sem upplifði þessar tæknibyltingar á eigin skinni og fylgdist með af andakt þegar Neil Armstrong gekk fyrstur manna á tunglinu. Þessi „móderníski“ eiginleiki kemur fram víða í persónu Jakobs Frímanns Magnússonar. Í einkalífinu og á þeim fjölbreytilega starfsvettvangi sem hann hefur valið sér hefur hann augastað á framtíðinni og möguleikum hennar. Það er eitthvað verulega sjarmerandi og uppbyggilegt við slíkt hugarfar um leið og það er fremur ógnvænlegt að manni þyki það eftirtektarvert.

Jón Knútur Ásmundsson