Þráinn var kjörinn á þing fyrir Borgarahreyfinguna, en situr nú í þingflokki Vinstri grænna.
Loft er nú lævi blandið í íslenskum stjórnmálum. Ríkisstjórnin er sögð við það að falla. Einn þeirra sem hafa líf hennar í hendi sér er Þráinn Bertelsson. Eyjan fékk hann til að spá í spilin á sunnudegi og setja saman hugleiðingu um þá stöðu sem komin er upp.
Jóhanna hleypir hestinum á skeið…
Að lokinni atkvæðagreiðslu á Alþingi sl. föstudag á þriggja ára afmæli Búsáhaldabyltingarinnar (sem ærsladraugurinn og tilberi útvegsekkjunnar Hádegismóri kallar nú „pottaglamur“) kom mér í hug lokaerindið úr hugljúfu kvæði eftir ljúfling þjóðarinnar, Jónas Hallgrímsson. Það er svona:
Heilsaði hún mér drottningin og hló að mér um leið,
hló að mér og hleypti hestinum á skeið.
Var það út af ástinni ungu, sem ég ber?
Eða var það feigðin, sem kallar að mér?
Ekki veit ég af hverju þetta flaug um huga minn, né heldur veit ég hvers vegna síðasta vísuorðið „Eða var það feigðin sem kallaði að mér?“ endurómaði aftur og aftur.
Feigðin. Hvaða feigð var ég að hugsa um?
Ég held ég hafi verið að hugsa um pólitíska feigð. Að lokinni þessari atkvæðagreiðslu sem mér fannst fara þannig:
Bláa höndin 31 – Lýðræðið/Nýja Ísland 29
Eru það álög vinstri stjórna að ná ekki að sitja út kjörtímabil sín?
Ef svo er þá af hverju er vinstri stjórnum ætlað svona stutt líf. Er það vegna þess að þeir sem guðirnir elska deyja ungir? Eða er það vegna þess að stjórnmálaarmur Samtaka atvinnurekenda og fjármagnseigenda og LÍU, Sjálfstæðisflokkurinn með öllum sínum fjölmiðlum veiti svo harða stjórnarandstöðu að vinstri stjórnum sé ekki lífs auðið?
Eða er skýringin sundurþykkja vinstri manna ellegar að minnsta kosti algjör skortur á samstöðu.
Er sú stjórn feig sem nú situr?
Hvaða feigð er það sem ævinlega virðist kalla að vinstri stjórnum?
Þegar spurningar eru margar getur orðið fátt um svör.
Ef ég reyni að klóra mig gegnum þennan spurningalista held ég að ekkert einhlítt svar sé við spurningunni um hið tölfræðilega stutta æviskeið vinstri stjórna. Ein ástæða er samansúrruð samstaða, agi og eining Sjálfstæðisflokksins (amk. út á við), völd og peningar bakhjarla eins og SA og LÍÚ að ógleymdum auðugum ekkjum sem gefa eyri sinn til að kosta útgáfu áróðurs.
Sundurþykkja vinstri manna er líka hluti af skýringunni. Engir jafnaugljósir hagsmunir tengja saman þá sem ekkert eða lítið eiga og þeir hagsmunir sem eru stálið í hagsmunabandalagi þeirra sem allt eiga. Peningar eru ekki óljós hugsjón. Þeir eru áþreyfanlegir og um áhrif þeirra þarf ekki að deila.
Skortur vinstri manna á samstöðu? Já, þar skortir svo sannarlega upp á samstöðuna. Þar telja margir sig vera kallaða til forystu. Og baklandið er margbreytilegt og þar tíðkast að gera allt að því ómennskar kröfur til forystusveitarinnar og þar eru málamiðlanir sem eru lífsblóð stjórnmálanna illa séðar og krafan er næstum ævinlega um allt eða ekkert. Engir gagnrýna vinstri stjórnir harðar en þeir sem kalla sig vinstri menn. Gagnrýni stjórnarandstöðu frá hægri eru eins og nöldur frá ástríkri móður í samanburði við þá niðursallandi og heiftúðugu gagnrýni sem stjórnmálamanna á vinstri vængnum bíða frá grasrótinni ef stráunum þykir áburðurinn ekki nógur, veðurfarið ekki nógu gott og sprettan of hæg.
Óraunsæjar kröfur grasrótarinnar sem vissulega má sumpart réttlæta með því að forystunni hættir til að gefa óraunsæ fyrirheit þegar hún er ekki við völd; sundurþykkja vegna persónulegs og innibyrgðs metnaðar (augljós metnaður þykir ekki par fínn vinstra megin í pólitíkinni þar sem það er plagsiður að allir segja vera að fórna sér vegna fjölda áskorana); og skortur á samstöðu, því að sameiginlegar grundvallarhugsjónir félagshyggjunnar duga ekki til að tengja saman stóra og ósigrandi fylkingu vinstrimanna, þar kýs hver að eta úr sínum nóa, og þótt ekki sé uppi ágreiningur um markmið er þeim mun meira deilt um leiðir.
Þannig koma mér helstu orsakir skammlífis vinstri stjórna fyrir augu – og að sjálfsögðu munu aðrir vinstri menn rífa hár sitt og hoppa í loft upp af vandlætingu yfir svo grunnhyggnislegum skýringum og óska þess að ég fari í fúlan pytt. Það er nú eins og það er.
Er sú stjórn feig sem nú situr? Eða mun hún lifa út kjörtímabilið og afsanna þá kenningu að vinstri stjórnum sé aldrei lífs auðið í heilt kjörtímabil?
Það veit ég ekki. Þessi stjórn hefur nú setið meira en hálft kjörtímabil og það hefur aldrei liðið svo mánuður að henni væri ekki spáð bráðum dauða og bent á svo mörg sjúkdómseinkenni í fari hennar að duga mundu til að granda heimsmeistara í heilsurækt og fitnessþrautum. Og hún tórir enn.
Hvort hún lifir til loka veit ég ekki, en ég mundi ekki vilja útiloka það. Augsýnilega þarf hún að afla sér stuðnings úr röðum stjórnarandstöðunnar, það er að segja þeirra þingmanna sem ekki eiga persónulega eða flokkslega aðild að stjórnarsáttmálanum. Ef stjórnin er feig verður það ekki stjórnmálahreyfing SA og LÍU né vikapiltar íslenskra útgerðarekkna sem greiðir hennir náðarhöggið, heldur kemur vegandinn innan frá, úr röðum þeirra sem kalla sig vinstri menn eða jafnvel úr hópi þeirra innvígðu sem í stjórninni sitja.
Það er erfitt að standast umsátur og einkanlega er það erfitt að verja kastala þar sem herliðið er sundrað, sumir við skyldu sína á virkisveggnum, en aðrir eru að reyna að opna borgarhliðin fyrir óvinunum ellegar jafnvel með kerti og eldfæri að athuga hversu miklar birgðir séu eftir í púðurgeymslunni.
En út af ástinni ungu sem ég ber til félagshyggju og framfara vona ég það besta og tel því ekki að stjórnin sé feig og ef hún hrekkur upp af á kjörtímabilinu mun ég ekki trúa því nema einhver segi mér það þrisvar.
Svo hlær Jóhanna dátt og hleypir hestinum á skeið.
Þráinn Bertelsson
