eyjan.is

Sorrý, dr. Sigurður Jóhannesson og dr. Sveinn Agnarsson; Nú félluð þið á fyrsta ári

Sorrý, dr. Sigurður Jóhannesson og dr. Sveinn Agnarsson; nú félluð þið á fyrsta ári. Þetta segir Ólafur Margeirsson sem leggur stund á doktorsnám í hagfræði við Exeter-háskólann í Bretlandi er hann fjallar um nýútkomna skýrslu Hagfræðistofnunar Háskólans, sem unnin var fyrir forsætisráðuneytið og fjallar um kostnað við niðurfærslu lána.

Hörð gagnrýni hefur komið á skýrsluna undanfarna daga úr röðum hagfræðinga. Ólafur Margeirsson bætist í þann hóp með Pressupistli sínum, þar sem hann hreinlega tætir skýrsluna í sig og segir höfunda hennar beita vafasömum aðferðum, notast við skrítnar forsendur og komast að rangri niðurstöðu.

Í pistli sínum mótmælir Ólafur því að kostnaður við almenna niðurfærslu skulda lendi allur á ríkissjóði:

Það skiptir nú máli hvernig það væri í gert í fyrsta lagi – sjá síðar. Í öðru lagi fellur HS í gildru sem er mjög vinsæl í 1. árs námsskeiðum í hagfræði en það er að gera ekki greinarmun á nettó kostnaði og brúttó kostnaði.

HS tekur nefnilega ekki tillit til efnahagsábatans – s.s. í formi hærri skatttekna, aukinnar fjárfestingar og aukinna efnahagsumsvifa einkaaðila í kjölfar minni skuldabyrðar og aukinnar neyslu- og fjárfestingargetu – sem skuldaniðurfelling hefði í för með. HS afgreiðir þann þátt aðeins með orðunum „mjög erfitt er að meta eftirspunaráhrif af niðurfærslu skulda.“

Já, hárrétt! Ætli það sé ekki álíka erfitt og að meta brúttó kostnaðinn við slíkt fyrir hið opinbera, sérstaklega þar sem notast er við gögn sem efast má um að séu rétt. Það tekst HS nú samt og klínir 200ma.kr. verðmiða á þann kostnað sem, að nokkrum forsendum gefnum, á að lenda „að langmestu leyti á ríkinu.“

Sorrý, dr. Sigurður Jóhannesson og dr. Sveinn Agnarsson; nú félluð þið á fyrsta ári.

En það er alltaf einni spurningu ósvarað: af hverju má ekki nota efnahagsreikning Seðlabankans til að framkvæma skuldaleiðréttinguna í stað þess að nota efnahagsreikning ríkissjóðs?

Það væri þá þannig gert að Seðlabankinn ýtir á takka í tölvunni hjá sér og býr til 260ma.kr. úr engu. (Það geta nefnilega seðlabankar og seðlabankar Bandaríkjanna og Englands hafa, svo dæmi sé tekið, gert það tvisvar hvor síðan 2008. Bara árið 2009 bjuggu þessir seðlabankar samtals til um eitt hundrað milljón milljóna íslenskra króna – það er 100.000.000.000.000kr. sem jafnast á við tekjur ríkissjóðs Íslands í rúmlega tvær aldir –sem þeir að stórum hluta gáfu í raun beint til bankastofnana í von um að bankarnir myndu lána féð út til almennings. Svo var bætt í árið 2010!)

Þessir 260ma.kr. væru svo notaðir til að borga niður skuldir: einstaklingar fengju peningana aðeins gegn því að skuldir þeirra hjá lífeyrissjóði, banka eða hvar sem er, myndu lækka um samsvarandi upphæð. Þar með lækka lánin hjá lántökum og bankarnir og lífeyrissjóðirnir tapa ekki krónu: þeir fengju 260ma.kr. frá Seðlabankanum gegn því að lán til heimila lækka á sama tíma um sömu tölu. Og ekki ein einasta króna felli á ríkissjóð!! Þvert á móti myndi ríkissjóður jafnvel braggast af þessari aðgerð þar sem efnahagsumsvif í kjölfar minni skuldabyrði einstaklinga myndu aukast – en eins og Sigurður og Sveinn minnast á þá væri „mjög erfitt“ að meta þau áhrif.

Þetta væri magnbundin íhlutun (e. quantitative easing) sem endaði hjá lántökum en ekki bankastofnunum. Leiðrétting lána þarf ekki að kosta ríkissjóð eina einustu krónu. Kostnaðurinn, í tilfelli magnbundinnar íhlutunar í ætt við það sem hér er lýst, væri að lokum einkum borinn af banka- og fjármálastofnunum (vegna lægri vaxtatekna) en miðað við hagnað þeirra eiga þeir nú líklegast fyrir því.

Hagfræðistofnun Háskóla Íslands á seint skilið hrós fyrir þessa skýrslu, svo ekki sé dýpra í árina tekið. Niðurstöður hennar eru beinlínis rangar, ekki aðeins vegna þess að notuð eru gögn sem eru vægast sagt vafasöm heldur eru forsendur skýrslunnar og aðferðarfræði Stofnuninni til skammar.