Orðið á götunni

Orðið á götunni er að verkefnalisti ríkisstjórnarinnar hljóti að vera að styttast umtalsvert fyrst Hrannar Björn Arnarsson aðstoðarmaður forsætisráðherra gefi sér tíma til að skrifa Facebook athugasemdir á miðnætti um létt grín Einars Bárðarsonar.

Orðið á götunni er líka að vegur Einars fari vaxandi í aðdraganda þess að Kaninn hans fari í loftið og því kannski talið sjálfsagt meðal ráðamanna þjóðarinnar og annarra sem mikils mega sín að hafa gætur á honum. Innan af útvarpssviði 365 heyrist til dæmis að ósvarað símtal frá Einari á gemsa starfsmanna geti nú þýtt helmingshækkun í launum.

Hjón í Fjarðabyggð gegn Icesave

Hún lætur lítið yfir sér smágreinin sem ‘hjón í Fjarðabyggð’ birta í Morgunblaðinu í dag undir fyrirsögninni ‘Rökstudd gagnrýni kallar á rökstudd svör’, en orðið á götunni er að meira fari fyrir þunga greinarinnar á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Höfundarnir sem kynna sig svo hógværlega eru Helga Jónsdóttir bæjarstjóri í Fjarðabyggð og eiginmaður hennar, Helgi H. Jónsson fyrrverandi fréttamaður.

Helga er áhrifamaður í Samfylkingunni og skoðanir hennar hafa talsvert vægi meðal Samfylkingarfólks.

Orðið á götunni er að greinin sé ein vísbendingin um að Icesave-samningarnir eigi erfitt uppdráttar innan stjórnarflokkanna.

Greinarstúfur Helgu og Helga er svohljóðandi:

Ísland ábyrgist innstæðueiganda í íslenskum banka að hann fái innstæðu sína greidda að fullu allt að 20.887 evrum.

Þrotabú íslensks banka greiðir innstæðueiganda 20.887 evrur.

Ber Ísland ábyrgð á tjóni innstæðueigandans vegna innstæðu umfram 20.887 evrur?

Sé þessi framsetning rétt hefur íslenska samninganefndin um Icesave-málið gengist undir ábyrgð, umfram skyldu, gagnvart breskum og hollenskum stjórnvöldum sem nemur gríðarlegum fjárhæðum. Um það hefur verið samið að íslenski tryggingasjóðurinn sitji uppi með kostnað, sem hann ber ekki ábyrgð á. Lögmennirnir Hörður Felix Harðarson hrl. og Ragnar H. Hall hrl sýndu fram á þetta með dæmum í grein sem birtist í Morgunblaðinu 22. júlí sl. og Ragnar skýrði málið enn frekar í grein í Morgunblaðinu 27. júlí. Eiríkur Tómasson, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands, hefur haldið því sama fram í Morgunblaðinu.

Þegar fram koma vel rökstuddar ábendingar um að íslensk stjórnvöld séu að auka fjárhagsbyrðar þjóðarinnar umfram nauðsyn þurfa stjórnvöld að skýra mál sitt. Þetta mál er svo alvarlegt að skýringarnar þurfa að vera efnislegar, rökstuddar og án útúrsnúninga. Svörin mega ekki felast í þeirri gamalkunnu aðferð að varpa rýrð á þá menn sem sett hafa fram ábendingarnar.

Beðið eftir framkvæmdastjóra

Orðið á götunni er að forystumenn Samfylkingarinnar hafi ákveðið að ráða ‘rekstrarmann’ frekar en snjallan áróðursmann í starf framkvæmdastjóra flokksins. Það þykir henta betur að hafa slíkan mann til að reka flokksstarfið frá degi til dags og láta kjörna fulltrúa um áróðursstarfið.

Skrifstofa Samfylkingarinnar hefur verið lokuð um skeið, en þangað hafa þó verið boðaðir umsækjendur um starf framkvæmdastjóra flokksins sem auglýst var laust til umsóknar fyrir nokkrum vikum. Algjör leynd hvílir yfir því hverjir umsækjendur eru. Eina sem fram hefur komið er að Runólfur Ágústsson fyrrum rektor er ekki meðal umsækjenda. Hann er þó talinn hafa verið óskakandidat Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra í starfið, en þau eru gamlir samstarfsmenn úr Þjóðvaka. Ekki hefur verið upplýst um ástæður þess að Runólfur, sem áhuga hafði fyrir starfinu, er ekki í hópi umsækjenda.

Orðið á götunni er að meðal umsækjenda sé Sigrún Jónsdóttir, en hún var ráðin framkvæmdastjóri til bráðabirgða þegar Skúli Helgason hætti og fór í framboð.

Niðurstöðu um val framkvæmdastjóra er að vænta fljótlega, en samkvæmt auglýsingunni átti viðkomandi að hefja störf 1. ágúst.

Skólum lokað vegna flensunnar?

Orðið á götunni er að ekki sé útilokað að öllum skólum hér á landi, leikskólum, grunnskólum, framhaldskólum og háskólum, verði lokað í nokkrar vikur í haust til að hindra útbreiðslu svínaflensunnar sem þegar hefur skotið hér rótum. Sama gæti gilt um fleiri fjölmenna samkomustaði.

Orðið á götunni er að strax í vor hafi verið tilbúin áætlun um sex vikna lokun allra skóla í haust. Hafi fræðsluyfirvöld víða kynnt kennurum þessar hugmyndir.

Orðið á götunni er að ákvörðun um lokun skóla verði tekin í samræmi við það hvernig útbreiðsla svínaflensunnar þróast hérlendis. Hugsanlegt er að ekki þurfi að koma til neinnar lokunar, en hitt mun ekki útilokað að skólar hefjist ekki á tilsettum tíma.

Hér á landi eru þessi mál nær ekkert rædd opinberlega. Í nágrannalöndunum fara fram opinskáar umræður um málið. Þar hafa komið fram miklar áhyggjur vegna þessara áforma sem ýmsir óttast að hafi þungbær áhrif á atvinnulífið.

Í fréttum í dag segir að tjaldbúðir nær tvö þúsund norskra ungmenna hafi verið leystar upp um helgina eftir að einn tjaldbúa reyndist sýktur af svínaflensunni. Spurningar vakna um það hvort þessar fréttir hafi einhver áhrif á íslenskar útihátíðir um verslunarmannahelgina.

Þrír vinir á ferð

Orðið á götunni er að þegar þrír menn fari saman í langa hestaferð megi treysta því að þar séu vinir á ferð. Ekki er langt síðan þeir sáust saman í einn slíkri á hálendinu auðmaðurinn Ólafur Ólafsson, Finnur Ingólfsson og Lárus Finnbogason endurskoðandi.

Lárus Finnbogason lét af störfum sem formaður skilanefndar Landsbankans um síðustu mánaðamót til að helga sig störfum fyrir endurskoðunarfyrirtækið Deloitte. Hann hafði þá setið í hinni voldugu skilanefnd í 9 mánuði.

Þorsteinn ekki ESB-formaður

Orðið á götunni er að nú sé það endanlega komið á hreint að Þorsteinn Pálsson fyrrverandi forsætisráðherra og ritstjóri verði ekki formaður íslensku samninganefndarinnar í aðildarviðræðunum við Evrópusambandið. Nafn hans hefur gjarnan verið nefnt í vangaveltum um hver muni leiða viðræðunefndina. Hafa ýmsir talið Þorstein heppilegan kost því með hans stimpil á samninga muni margir kjósendur Sjálfstæðisflokksins greiða þeim atkvæði og það geti ráðið úrslitum í þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Það eru ummæli sem einn valdamesti maður landsins, Hrannar Björn Arnarson, aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra, lét falla á Facebook-síðu sinni í gær sem þykja taka af allan vafa um að Þorsteinn verði ekki valinn. Hrannar skrifar og er greinilega ekki í léttu skapi:

Facebook-vinir Hrannars tóku þessu útspili vel. Einn þeirra, Anna Karen Friðriks, rifjaði þó upp stuðning Hrannars við formennsku Svavars Gestssonar í Icesave-nefndinni og skrifaði:

Sjálfur er Hrannar þögull sem gröfin um það hver verður valinn, en það stafar kannski af því að Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra á eftir að tilkynna ákvörðun sína. Ekki er víst að hann sé búinn að segja Jóhönnu frá vali sínu.

Sullenberger við Dalveg

Orðið á götunni er að athafnamaðurinn Jón Gerald Sullenberger hyggist opna hina nýju lágvöruverslun sína í lok næsta mánaðar eða í byrjun september. Hann hefur orðið sér út um stórt húsnæði þar sem áður var innréttingaverslunin Innex við Dalveg 10-14 í Kópavogi. Þar eru næg bílastæði, auk þess sem vínbúð, Smáratorg og Smáralind eru á næstu grösum.

Orðið á götunni er að Sullenberger hafi hugsað sér að fylgja upphaflegri uppskrift Jóhannesar í Bónus. Hann verður þá varla með fleiri en 800 til 1000 vörunúmer eins og Bónus var uppaflega með, en nú er Bónus með fimm sinn fleiri vörutegundir. Mest áhersla verður lögð á þurrvörur, en grænmeti og kjötvörur verða þó einnig á boðstólum. Um er að ræða þekkt vörumerki í bland við önnur sem ekki eru eins þekkt en eru ódýr.

Orðið á götunni er að þegar sé búið að ráða afgreiðslufólk til starfa, eldra fólk, en ekki börn og unglinga eins og algengt er í öðrum lágvörubúðum.

Jón Gerald verður aðaleigandi nýju verslunarinnar með rúmlega 30% hlut. Fjárfestar leggja til afganginn af um 200 milljóna stofnfé.

Vinnuheiti verslunarinnar er Smartkaup, en ekki liggur fyrir hvort það verður ofan á.

Vandlifað á litla Íslandi

Orðið á götunni er að það geti verið erfitt að reyna að hasla sér völl sem óháður sérfræðingur í lögum og hagfræði í kunningjasamfélaginu á litla Íslandi. Lögmenn og hagfræðingar, sem skili álitsgerðum um umdeild mál eða koma með ummælum sínum við kaunin á hagsmunaöflum, fái strax þau viðbrögð að þeir séu að ganga erinda einhverrra eða að pólitísk eða persónuleg sjónarmið búi að baki hinum faglegu sjónarmiðum.

Orðið á götunni er að það sé reyndar ekki einleikið hve sérfræðileg viðhorf á Íslandi séu oft nátengd flokkslínum.

Þegar lögfræðingarnar Ragnar H. Hall og Eiríkur Tómasson settu fram alvarlegar athugasemdir við Icesave-samkomulagið voru stjórnarsinnar fljótir að finna út að þeir væru kannski ekki nægilega hliðhollir ríkisstjórninni. Í morgun kom fram annað lögfræðiálit um nákvæmlega sama mál þar sem komist er að alveg gagnstæðri niðurstöðu. Annar höfunda þess, Ástráður Haraldsson, er fyrrverandi tengdasonur Svavars Gestssonar, formanns Icesave-samninganefndarinnar. Eðlilega velta menn því fyrir sér hvort hann líti hlutlaust á málin.

Vantraustið nær til stofnana eins og Seðlabankans. Þegar Davíð Oddsson var seðlabankastjóri tóku Samfylkingin og VG ekki mark á útreikningum bankans. Þegar norski vinstri maðurinn Sven Harald Øygard er orðinn bankastjóri treysta sjálfstæðismenn og framsóknarmenn ekki álitsagerðum bankans og vilja í staðinn fá Hagfræðistofnun Háskólans til að meta Icesave-samningana.

Orðið á götunni er að það sé vandlifað fyrir sérfræðinga og fagmenn á litla Íslandi.

Áhrifafólk gegn Icesave

Orðið á götunni er að efasemdir um Icesave-samkomulagið séu farnar að banka hressilega á dyrnar hjá Samfylkingunni. Málsmetandi menn í flokknum eru sagðir á þeirri skoðun að alvarlegir annmarkar séu á samningunum. Nefndinni undir forystu Svavars Gestssonar hafi orðið á mistök. Þetta snýr ekki síst að þeim ábendingum sem Ragnar H. Hall lögmaður hefur komið með og Eiríkur Tómasson prófessor nú tekið undir að samningarnir geri ráð fyrir hundruð milljarða óþarfa kostnaði Íslendinga.

Orðið á götunni er að í hópi áhrifamanna í Samfylkingunni, sem tala gegn óbreyttu Icesave-samkomulagi, sé framarlega í flokki Helga Jónsdóttir bæjarstjóri í Fjarðabyggð, sem um árabil var einn nánasti samstarfsmaður Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Helga er systir Gests Jónssonar lögmanns sem aftur er helsti samstarfsmaður Ragnars H. Hall. Reka þeir saman lögmannsstofuna Mörkina.

Smuguritstjóri til Steingríms

Pólitískar mannaráðningar hjá ríkinu voru eitt sinn helsta umkvörtunarefni Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs. Einhverjir kunna því að hafa átt von á því að fagmennskan ein á því sviði væri leiðarljós ráðherra flokksins þegar þeir fengju völd í hendur til að ráðstafa störfum hjá ríkinu. Orðið á götunni er að það hafi ekki beinlínis gengið eftir.

Morgunblaðið segir frá því í dag að Elías Jón Guðjónsson hafi verið ráðinn fjölmiðlafulltrúi hjá Steingrími J. Sigfússyni í fjármálaráðuneytinu. Hann hóf störf þar í gær. Starfið var ekki auglýst. Af þeim sökum kveða reglur á um að ráðning skuli vera tímabundin og rennur hún út um næstu áramót. Hvað þá verður er óljóst.

Elías, sem hefur stundað nám í stjórnmálafræði og starfað sem blaðamaður, var annar tveggja ritstjóra Smugunnar, vefrits Vinstri grænna. Hann er einnig fyrrverandi varaformaður ungliðahreyfingar Vinstri grænna.

Icesave frestað?

Orðið á götunni er að gleði stjórnarliða á Alþingi yfir sigrinum í atkvæðagreiðslu um Evrópusambandið í dag verði skammvinn. Næst þarf að taka afstöðu til Icesave-málsins þar sem línur liggja með öðrum hætti. Ólíklegt er talið að meirihluti sé fyrir ríkisábyrgð á Icesave-samningunum nema að breyttum forsendum.

Orðið á götunni er að ríkisstjórnin sjái nú þann kost helstan í stöðunni til að komast hjá ósigri í atkvæðagreiðslu að fresta sumarþingi og taka Icesave-málið upp að nýju í ágúst eða september.

Löngu dauður kall!

Orðið á götunni er að líklega sé kominn tími til að Fréttablaðið fái penna út í bæ til að skrifa fleira í blaðið en leiðarana svokölluðu sem þykja hafa stórbatnað eftir að blaðamennirnir hættu að skrifa þá.

Í dálkinum “Frá degi til dags” í Fréttablaðinu í dag er Jón Sigurðsson forseti kallaður “löngu dauður kall” og gert lítið úr þeim sem vitna til hans í þjóðmálaumræðum. Orðið á götunni er að það mundi lyfta þessum dálki upp á hærra plan ef fólk úti í bæ, sem mark er tekið á, héldi þar um pennann.

Tillagan verður samþykkt

Orðið á götunni er að tillaga ríkisstjórnarinnar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu verði samþykkt á Alþingi með atkvæðum a.m.k. 32. þingmanna. Það er nægilegur meirihluti.

Þeir sem styðja tillöguna eru 20 þingmenn Samfylkingarinnar, 8 þingmenn Vinstri grænna, 3 þingmenn Framsóknarflokksins og 1 þingmaður Borgarahreyfingarinnar.

Hugsanlegt er að fleiri styðji tillöguna á endanum, þ.á m. einhverjir þingmenn í Sjálfstæðisflokknum. Hefur nafn Ragnheiðar Ríkharðsdóttur einkum verið nefnt í því sambandi. Þá telja sumir ekki útilokað að fleiri þingmenn Borgarahreyfingarinnar styðji málið á endasprettinu

Runólfur sótti ekki um

Runólfur Ágústsson fyrrum rektor á Bifröst segir á Facebook síðu sinni í dag að hann sé ekki í hópi umsækjenda um starf framkvæmdastjóra Samfylkingarinnar þrátt fyrir hvatningu frá mörgum.

Orðið á götunni í dag um frama Runólfs innan flokksins reynist því ekki á rökum reist. Hlutaðeigendur eru beðnir velvirðingar á þessari missögn.

Samkvæmt tilkynningu frá Degi B. Eggertssyni varaformanni Samfylkingarinnar standa nú yfir viðræður við umsækjendur um stöðu framkvæmdastjóra. Ekki fæst uppgefið hverjir þeir eru.

Runólfur til Samfylkingarinnar

Orðið á götunni er að Runólfur Ágústsson fyrrum rektor á Bifröst og hjá Keili á Suðurnesjum verði næsti framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar.

Nokkuð er um liðið síðan ákvörðun um þetta var tekin og þykir líklegt að hún verði gerð opinber fljótlega. Það var afstaða Jóhönnu Sigurðardóttur flokksformanns sem réð úrslitum í málinu. Hún og Runólfur eru gamlir samherjar úr Þjóðvaka, klofningsbroti úr gamla Alþýðuflokknum.

Gat ekki skaffað boðsmiða

Orðið á götunni er að það komi ekki á óvart að nýskipaður sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi, Robert S. Connan, sem taka átti við embætti eftir nokkrar vikur, sé hættur við. Eftir að Connan þáði útnefningu Obama forseta sem sendiherra á Íslandi hefur hann án vafa frétt af því að forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, niðurlægði fráfarandi sendiherra Bandaríkjanna, Carol van Voorst, þegar hann neitaði henni um Fálkaorðuna sem embættismenn forsetans höfðu þó tilkynnt henni um.

En hvers vegna tók Ólafur Ragnar hina einstæðu ákvörðun sína sem hann mátti vita að mundi leiða til fáleika í samskiptum Íslands og Bandaríkjanna? Við því hefur aldrei neitt svar fengist. Orðið á götunni er að skýringin sé sú að forsetinn hafi um áramótin óskað eftir því að Carol van Voorst sendiherra útvegaði sér boð við innsetningu Obama forseta í embætti í janúar. Bandaríska utanríkisráðuneytið hafi ekki orðið við þeirri ósk og fyrir það hafi forseti Íslands látið frú Carol gjalda.

Orðið á götunni er að óljóst sé hvenær tilkynnt verður um skipan nýs sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi. Vel er hugsanlegt að enginn muni gegna því næstu mánuði.

Uppstokkun hjá fjölmiðlum

Orðið á götunni er að til tíðinda muni draga í fjölmiðlaheiminum ekki síðar en í september. Búist er við talsverðri uppstokkun í hagræðingarskyni hjá risunum á markaðnum, Árvakri og 365 miðlum. Fyrirtækin hafa bæði orðið fyrir mikilli tekjuskerðingu vegna samdráttar á auglýsingamarkaði.

Nýir eigendur Árvakurs, sem gefur út Morgunblaðið og heldur úti stærsta vefmiðli landsins, mbl.is, hafa farið sér hægt frá því að þeir tóku við blaðinu í vor. Orðið á götunni er að þeir vilji vanda undirbúning að róttækum ákvörðunum sem nauðsynlega þurfi að taka til að rétta af rekstrarhalla útgáfunnar. Þeir hafi gefið sjálfum sér frest til hausts til að taka á málum.

Orðið á götunni er að verði ekki gripið til ráðstafana sigli útgáfa Fréttablaðsins í strand í september. Unnið sé að endurskipulagningu 365 miðla og leggi Jón Ásgeir Jóhannesson allt kapp á að bjarga útgáfunni. Einn liður í því sé að sameina 365 miðla og útgáfufélagið Birting, sem Hreinn Loftsson stýrir, en Birtingur gefur út DV og tímarit eins og Séð og heyrt, Gestgjafann, Vikuna, Nýtt líf og Skakka turninn. Við sameininguna mundi prentun DV færast frá prentsmiðju Árvakurs til Ísafoldarprentsmiðju. Það þýðir tekjutap fyrir Árvakur sem prentað hefur DV með þeim skilmálum að viðskiptin séu staðgreidd í hvert skipti áður en vélarnar eru ræstar.

Vilmundur formaður SA?

Orðið á götunni er að innan fárra daga taki Vilmundur Jósefsson, varaformaður Samtaka atvinnulífsins, við formennsku í samtökunum af Þór Sigfússyni. Þór sætir rannsókn sérstaks saksóknara vegna fyrri starfa sinna sem forstjóri tryggingarfélagsins Sjóvár og var í gær gerð húsleit á heimili hans og skrifstofu í tengslum við rannsókn málsins. Er því spáð að á næstu dögum fái Þór nýja stöðu í rannsókninni, en nú hefur hann aðeins stöðu ‘leitarþola’.

Vilmundur er fyrrverandi formaður Samtaka iðnaðarins. Hann er forstjóri Gæðafæðis sem framleiðir ýmis konar kjötvörur. Hann styður áframhaldandi setu Þórs í formannsstól, jafnvel þótt hann fái stöðu grunaðs, eins og lesa má í frétt Eyjunnar, en talið er ólíklegt að sú afstaða verði ofan á innan samtakanna.

Orðið á götunni er að þegar Þór Sigfússon var endurkjörinn formaður SA í apríl síðast liðnum hafi verið komnar fram efasemdir um réttmæti þess að hann gegndi formennsku í samtökunum. Var þá talið líklegt að opinber rannsókn mundi hefjast innan skamms á starfsemi Sjóvár. Þetta skýrir að hluta hvers vegna Þór fékk aðeins 74% atkvæða í formannsstól en hafði árið áður fengið 94% atkvæða.

Lítið gert úr ábyrgð gistiríkja

Orðið á götunni er að fjölmargir þingmenn, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, undrist orðalag í Icesave-frumvarpi Steingríms J. Sigfússonar, fjármálaráðherra, þegar kemur að ábyrgð Breta og Hollendinga. Alltof lítið sé gert úr ábyrgð þessara nýju fjandvina Íslendinga. Taka þingmenn sérstaklega eftir að fjármálaráðherrann horfi alfarið framhjá ábyrgð gistiríkjanna á útibúum Landsbankans, en þannig reyni ráðherrann að láta líta svo út að staða íslensku samninganefndarinnar hafi verið enn erfiðari en hún raunverulega var – sem aftur styrki málflutning hans um “glæsilega niðurstöðu”.

Orðið á götunni er að ábyrgð gistiríkjanna á Icesave hafi farið sérstaklega lágt í opinberri umræðu, en þeir sem gerst þekkja benda á að fjármálaeftirlit Breta og Hollendinga höfðu það skýra hlutskipti að fylgjast með lausafjárstöðu útibúa Landsbankans í þeim löndum. Á það er ekki minnst í greinargerð frumvarpsins, sem veldur því að sjálfstæðismenn eiga erfiðara með að styðja frumvarpið auk þess sem samfylkingarfólk kann vinstrigrænum litlar þakkir fyrir.

Orðið á götunni er að þessu verði breytt í meðförum þingsins, þannig að ábyrgð gistiríkjanna á lausafjárstöðunni verði viðurkennd opinberlega. Að öðrum kosti hætti fjármálaráðherra á að þingið felli frumvarpið.

Leyfi í Hollandi fór hvorki fyrir stjórn né ráðuneytið

Sem kunnugt er hóf Landsbankinn starfsemi Icesave í Hollandi í maí í fyrra, eða skuggalega skömmu fyrir bankahrun og er orðið á götunni að Fjármálaeftirlitið íslenska hafi gert stórkostleg mistök með því að gera þar engar athugasemdir. Leyfið var veitt haustið 2007, en reikningarnir ekki stofnaðir fyrr en í maí 2008, en þá mátti bæði Landsbankamönnum og FME vera ljóst hvert stefndi í rekstri bankans.

Orðið á götunni er áhugaverðasti hluti þessarar sögu hafi þó aldrei verið ræddur opinberlega, nefnilega að leyfi fyrir Icesave í Hollandi hafi aldrei verið lagt fyrir stjórn FME, heldur hafi forstjóri afgreitt málið einn og óstuddur. Þannig er orðið á götunni að FME hafi ekki aðeins afgreitt málið framhjá viðskiptaráðuneytinu, einsog venja þótti á þeim tíma, heldur einnig framhjá sinni eigin stjórn.

Áhættusamt bankamódel enn til staðar?

Orðið á götunni er að fyrrum aðaleigendur íslensku bankanna hafi beitt tveimur aðferðum til að fela eða gera minna úr fífldjarfri áhættutöku sinni, sem hafði orðið til þess að kjör bankanna á skuldabréfamörkuðum urðu mjög slæm – þar til sú fjármögnunarleið lokaðist alveg.

Í fyrsta lagi komu þeir því til leiðar að bankarnir lánuðu þeim sjálfum, þeirra fyrirtækjum eða leppum á þeirra vegum háar fjárhæðir til að kaupa bréf í bönkunum svo verðið héldist uppi eða hækkaði. Þannig voru nýir hluthafar ginntir til að kaupa í bönkunum og núverandi hluthafar lattir til að selja. Og þó þessi gervifélög hafi skuldað bankanum þá peninga sem voru notaðir til að kaupa í honum, þá tóku þau (og aðaleigendur þeirra í felum á bak við) arð sem eigendur hlutabréfanna.

Í öðru lagi buðu þeir góð kjör á innlánsreikningum svo fólk og fyrirtæki legðu peningana sína inn í bankann. Þessa peninga notuðu þeir svo til að fjármagna eða bjarga fjárfestingararmi sínum sem orðinn var rjúkandi rúst og byggðist einkum á lánveitingum til þeirra sjálfra og tengdra aðila.

Margumræddar Icesave skuldir landsmanna eru einmitt tilkomnar þannig og það gleymist stundum í umræðunni, að innistæðureikningar Íslendinga reyndust ekki heldur innihalda allt sem þeir áttu að innihalda. Dugar væntanlega að rifja upp 200 milljarða greiðslu ríkissjóðs (skattpeningar) inn í peningamarkaðssjóði tveggja bankanna af því þær eignir sem þar áttu að vera reyndust ekki til staðar þegar á reyndi.

Orðið á götunni erlendis hefur mikið snúist um þau bankamódel sem leyfð eru en þau eru aðallega tvenn. Annars vegar er um að ræða banka sem fá að vera allt fyrir alla – bæði fjárfestingarbanki og viðskiptabanki sem fær að starfa á alþjóðamörkuðum (íslenska módelið). Hins vegar er um að ræða banka sem annað hvort eru fjárfestingarbankar eða viðskiptabankar – og jafnvel er rætt um að takmarka heimildir þeirra til að starfa alþjóðlega vegna erfiðleika með eftirlit. Aðgreining á fjárfestingabanka og viðskiptabanka er víðast að verða ofan í umræðunni.

Orðinu er alveg augljóst að Icesave málið hefði aldrei komið upp ef Landsbankinn hefði annað hvort þurft að vera fjárfestingarbanki eða viðskiptabanki – ef honum hefði verið meinað með lögum að reyna björgun á fjárfestingararmi sínum með misnotkun á viðskiptabankahliðinni (innlán).

Og Orðið á götunni spyr sig af hverju ekki sé búið að loka fyrir það að þetta geti gerst aftur og sú spurning gerist enn ágengari þegar fréttir berast nú af verulegum innlánum MP banka. MP banki var stofnaður 1999 sem verðbréfafyrirtæki og varð fjárfestingarbanki árið 2003 en hóf að taka við innlánum eftir að hann fékk viðskiptabankaleyfi 10. október 2008.

Eyjan.is

Nýjustu færslur

Hrannar leiðréttir Kanastjóra